Αλέξανδρος Φαρμάκης
Πρόεδρος Συνδ. Π.Σ. Ιωαννίνων
Ταμίας ΠΟΠΣ
Πέρασαν 483 χρόνια (1430-1913) Οθωμανικής σκλαβιάς κατά τα οποία οι κάτοικοι των Ιωαννίνων πότισαν με το αίμα τους τις ρίζες της λευτεριάς, μέχρις ότου ήλθε η πολυπόθητος ημέρα της 21ης Φεβρουαρίου 1913.
Η αντίδραση του Ελληνισμού στην Οθωμανική κατάκτηση αναδείχθηκε μόλις λίγα χρόνια μετά την Άλωση της Πόλης, αλλά και μεσούσης της τυραννίας, με τις κατά τόπους εξεγέρσεις. Ενδεικτικά αναφέρονται η εξέγερση του Κορκόδηλου Κλαδά στη Βόρειο Ήπειρο το 1481, η εξέγερση του θρυλικού Ιεράρχη Διονυσίου του Φιλοσόφου στις 11 Σεπτεμβρίου 1611, οι αγώνες των Σουλιωτών, η επανάσταση του Θ. Γρίβα το 1854 κ.α.
Για την εκπλήρωση των πόθων και των ελπίδων των Ελλήνων των Ιωαννίνων για τη λευτεριά, συνέβαλαν με την εθελοντική τους προσφορά, για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού, εξέχουσες προσωπικότητες του Ελληνισμού, όπως δικηγόροι, γιατροί, φοιτητές, ποιητές, βουλευτές, εθελοντές από την Αμερική, την Ευρώπη, τα Επτάνησα, την Κύπρο, την Κρήτη και αλλού. Πολλοί από αυτούς έχυσαν το αίμα τους στο Δρίσκο και στο Μπιζάνι Ιωαννίνων, ενώ άλλοι έφεραν σε όλη τους τη ζωή τα τραύματα από τις σφαίρες του εχθρού, καθαγιάζοντας έτσι τα ένδοξα Ηπειρωτικά χώματα. Και αυτό συνετελέσθη χωρίς ποτέ να αξιώσουν ανταλλάγματα ή τίτλους αναγνώρισης της εθελοντικής τους προσφοράς, γιατί η μόνη επιδίωξή τους ήταν η εκπλήρωση του χρέους προς την πατρίδα και τον ελληνισμό.
Ο αγώνας για την εκπόρθηση του οχυρού του Μπιζανίου μετατράπηκε σε τιτανομαχία, καθόσον το φρούριο αυτό, που σχεδιάστηκε από τον Γερμανό Γκόλτς, ήταν ένα από τα τρία απόρθητα φρούρια. Τα άλλα δύο ήταν της Αδριανούπολης και της Σκόδρας.
Σε αυτούς τους εθελοντές αξίζει μια ιστορική αναφορά και ένα διαρκές ιστορικό μνημόσυνο για απότιση αιώνιας ευγνωμοσύνης και ενθύμησης. Μέσα από ορισμένες έρευνες έγινε επισήμανση ορισμένων ονομάτων, χωρίς αυτά να είναι τα οριστικά και στην αναφορά αυτών αντανακλάται και η τιμή στο σύνολο των εθελοντών. Είναι καιρός κάποιος φορέας να αναλάβει την εκπόνηση ενός ΛΕΥΚΩΜΑΤΟΣ ΤΙΜΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΤΙΤΑΝΟΜΑΧΙΑΣ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ. Ενδεικτικά λοιπόν αναφέρονται:
ΚΥΠΡΙΟΙ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ
-Ιωάννης Χρ. Τσαγκαρίδης, (1887-1939), Αξιωματικός Ιππικού, συμμετείχε στη μάχη του Μπιζανίου.
-Ευάγγελος Π. Χατζηιωάννου, (1870-1944), Δικηγόρος, Βουλευτής Λάρνακας, Δημοσιογράφος, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι τον Δεκέμβριο του 1912.
-Προκόπης Μ. Χατζημιλτής (Γεωργιάδης), Λοχίας από τη Λεμεσό, συμμετείχε στην πολιορκία του Μπιζανίου.
-Ιωάννης (Γιάγκος) Ζορναρίτης, (1887-1942) από Λεμεσό, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι.
-Στο 16ο Σύνταγμα της 5ης Μεραρχίας υπηρετούσαν πολλοί εθελοντές από τη Λεμεσό, και μεταξύ αυτών οι Α. Δρουσιώτης και Ε. Σχίζας, οι οποίοι πολέμησαν και στον 2ο Βαλκανικό Πόλεμο.
– Χριστόδουλος Σώζος, (1872-1912), Δικηγόρος, Βουλευτής, Δήμαρχος Λεμεσού. Σκοτώθηκε στο Μπιζάνι στις 6 Δεκεμβρίου 1912. Υπηρετούσε στο 1ο Τάγμα του 1ου Συντάγματος της 2ης Μεραρχίας μαζί με τον Ευάγγελο Χατζηιωάννου.
Ο Χριστόδουλος Σώζος σε γράμμα του προς την σύζυγό του, αναφέρει μεταξύ των άλλων και τα εξής: «…Όταν θα λάβης την παρούσα μου θα είμαι μακρά σου και του γιου μου διά την υπηρεσίαν της πατρίδος. Ημείς έχομεν καθήκοντα τα οποία ουδεμία δύναμις, ουδέν φίλτρον πρέπει να τα εμποδίζει από του να ενασκώνται. Αν είμεθα ηγέται των υποδούλων λαών, οφείλομεν διά του παραδείγματός μας και τας θυσίας μας να τους παιδαγωγώμεν, όπως και εκείνοι γίνωσιν άνθρωποι συναισθανόμενοι τα καθήκοντά των. Μη κλαίε και μη σταναχώρου, διότι εκείνος ο οποίος πηγαίνει εις την υπηρεσία της πατρίδος του δεν πρέπει να πηγαίνει με τέτοιες σκέψεις, ότι αφήνει πίσω του τη δυστυχία.
Η σύζυγος ενός Σώζου δεν πρέπει να συμπεριφερθεί ως η σύζυγος ενός κοινού ανθρώπου. Έπειτα οφείλεις να έχης αυτό υπ’ όψιν σου, ότι αν έμενα στην Λεμεσόν ατιμασμένος στη συνείδησιν μου, δεν θα έζων ούτε εγώ, αλλ’ ούτε εσύ ευτυχής, θα ησθανόμην πάντοτε ότι συ ήσο το εμπόδιον και θα σας εμίσουν. Ενώ τώρα φεύγω με λύπην που σας αφήνω, αλλά και με την ελπίδα ότι θα επανέλθω να σας εύρω…».
ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ
-Ιωάννης Μακράκης, βουλευτής Κρήτης, φονεύτηκε στην Πεδινή Ιωαννίνων, πολεμώντας τον Μπεκήρ Αγά.
-Αριστ. Κ. Αναστασάκης, από Καινούριο, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι και απεβίωσε από τα τραύματά του.
-Από τον Λόχο Κρητών Φοιτητών του 1ου Ανεξάρτητου Συντάγματος Κρητών, Νικόλαος Σαμαρίτης, έπεσε στο Μπιζάνι, Σπυρίδων Πεντάρης εκ Σελίνου, τραυματίστηκε στην Αετοράχη Ιωαννίνων, Γ. Αθανασιάδης από Ρέθυμνο, τραυματίστηκε στον Δρίσκο.
-Γεώργιος Φουντουλάκης, ιατρός από Μαλεβίζι, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι.
-Ζαχαρίας Γ. Ζαχαριουδάκης, ιατρός, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι.
-Αντώνιος Αλευράκης, ιατρός από Χανιά, τραυματίστηκε 4 φορές στην Ήπειρο και στη Μακεδονία.
-Ιωσήφ Χριστοδουλάκης, ιατρός, από Ρέθυμνο, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι.
– Ιωσήφ Βρυδάκης, από Χανιά, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι.
-Εμμανουήλ Γαρεφαλάκης, υπολοχαγός από Ηράκλειο, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι.
-Φραγκίσκος Λεκανίδης, από Αποκορώνου, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι.
-Απόστολος Χατζηράκης, φοιτητής από Κρήτη, έπεσε μαζί με τον Δήμαρχο Στρώμνιτσας Αργύρη Φατούρο από τη Στρώμνιτσα.
Ο αείμνηστος καθηγητής γλωσσολογίας Γεώργιος Χατζηδάκης αναφέρει τα εξής: «..Αν ημείς οι Κρήτες δικαιούμεθα να καυχώμεθα διά την ανδρείαν, την οποίαν επιδείξαμεν κατά τους σκληροτάτους απελευθερωτικούς αγώνας ημών, όμως βασιλείς της φιλοπατρίας εν τω νεωτέρω Ελληνισμώ είναι οι Ηπειρώται…».
-ΛΟΡΕΝΤΖΟΣ ΜΑΒΙΛΗΣ, ποιητής, διανοούμενος από την ΚΕΡΚΥΡΑ, έπεσε στον Δρίσκο, έχοντας ως όραμα του ότι «Ίσως μπορέσουμε να ζήσουμε ευτυχισμένοι σε μια πατρίδα ευτυχισμένη, τιμημένοι σε μια τιμημένη πατρίδα».
-ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΡΩΜΑΣ, Γαριβαλδινός Αξιωματικός από ΖΑΚΥΝΘΟ.
–ΓΑΡΙΒΑΛΔΙΝΟΙ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ, οι οποίοι ήλθαν από διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες υπό τον στρατηγό Ριτσιότι Γαριβάλδη, γιο του μεγάλου Τζιουζέπε Γαριβάλδη. Όλη η οικογένεια του Ριτσιότη Γαριβάλη, η σύζυγος οι δύο γιοι του και οι δύο κόρες του συμμετείχαν στις επιχειρήσεις του Δρίσκου. Εκτιμάται ότι περίπου 420 Γαριβαλδινοί σκοτώθηκαν στις μάχες του Δρίσκου, οι υπόλοιποι επέστρεψαν στις πατρίδες τους χωρίς ποτέ να ζητήσουν ανταλλάγματα.
Στο περισπούδαστο έργο του ο στρατηγός Ριτσιότι Γαριβάλδι αναφέρει μεταξύ των άλλων και τα εξής: «…ως απότισιν φόρου τιμής και συνεισφοράν θαυμασμού προς τους γενναίους μας αδελφούς εν όπλοις Έλληνες, οι οποίοι πάντα πληρώνουν πολύ ακριβά την αγάπην των προς την πατρίδα και την ελευθερίαν των, προ πάντων δε τον άφθαστον ηρωισμόν το οποίον επέδειξαν κατά την πολύνεκρον και αιματηράν μάχην του Δρίσκου αφιερώνω το παρόν μου βιβλίον ευγνωμόνως και ευλαβώς, βέβαιος ων ότι η Ελλάς και οι κυβερνήται της θα επιτρέψουν και εις ημάς τους παλαιούς των φίλους και δοκιμασμένους εις την πλέον, ίσως κρίσιμον καμπήν της ιστορίας τους, εις τα εκάστοτε εορταζόμενα ιωβηλαία της μάχης του Δρίσκου…». (La camicia Rossa nella Guerra balcanica combagna in Epiro 1912).
ΚΛΕΜΕΝΤ ΧΑΡΡΙΣ
Βρεττανός ποιητής και διανοούμενος, φίλος του Λορέντζου Μαβίλη. Πολέμησε για την ελευθερία και την ανεξαρτησία των Ελλήνων. Στρατολόγησε ομάδα 10 νεοτάτων ανταρτών στην Κέρκυρα και ενώθηκε με την ομάδα του Λορέντζου Μαβίλη. Στη μάχη της Φιλιππιάδας τραυματίστηκε ελαφρά στο πόδι και 2 μέρες αργότερα τραυματίστηκε πάλι στη μάχη των «Πέντε Πηγαδιών», όπου πρόσφερε ηρωικά τη ζωή του. Πιάστηκε ζωντανός στις 23 Απριλίου 1897 και εκτελέστηκε την ίδια ή τις επόμενες ημέρες στα Ιωάννινα, όπου βρέθηκε αργότερα το διαβατήριό του, το ρολόι του και μερικές σημειώσεις.
Δεν θα μπορούσαμε να μην αναφέρουμε την σημαντική προσφορά των γυναικών στον απελευθερωτικό αγώνα για την ανεξαρτησία των Ιωαννίνων, καθώς αναφέρει και το επίσημο κείμενο του Υπουργείου Στρατιωτικών: «…Απόδειξις της ακμής εις την οποίαν έφθασεν το ηθικόν των κατοίκων φρόνημα, υπήρξεν η συμμετοχή των γυναικών εις τον αγώνα. …Άλλαι απ’ αυτές δε συμμετείχαν ουσιαστικώς εις τον αγώνα, δείξασαι σταθερότητα ηθικού σθένους κατά τας μάχας…».
Και ήλθε επιτέλους η Ανάσταση της πόλης των Ιωαννίνων και όπως γράφει η σύζυγος του Γάλλου Προξένου στα Ιωάννινα Γκυ Σανταιπλέρ («Η Πολιορκημένη πόλις» 1913), «… η πόλις , η οποία από πέντε ήδη αιώνων διετέλη υπό την ξενικήν κατάθλιψιν, η πόλις που εκοιμήθη Τουρκικά και Οθωμανικά εξύπνησεν Ελληνική και Χριστιανική…».
Επανερχόμαστε στις διαπιστώσεις του αείμνηστου γλωσσολόγου Γεωργίου Χατζηδάκη, ο οποίος έλεγε: «…Εις την Ήπειρον προ πάντων κατά το μεγαλύτερον μέρος οφείλει ο Ελληνισμός την αναγέννησιν της εθνικής παιδείας επί Τουρκοκρατίας, εν αυτή προητοιμάσθη μέγα μέρος των πολεμικών δυνάμεων, αίτινες έδρασαν κατά την Επανάστασιν. Ηπειρώται ήσαν οι πλείστοι μεγάλοι εθνικοί ευεργέται, οίτινες κατέδειξαν αξιοθαύμαστον ευρείαν αντίληψιν φιλοπατρίας. Εγώ δε θεωρώ μεγάλην μου τιμήν, ότι είμαι μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, της οποίας οι τρεις μέγιστοι ευεργέται, ο Απόστολος Αρσάκης, η Ελένη Μιχαήλ Τοσίτσα και η Ιφιγένεια Σίμωνος Σίνα, ήσαν Ηπειρώται. Και οι τρεις δε σεβόμενοι τον πανελλήνιον χαρακτήρα, ον φέρει η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, και εκπροσωπούντες κοινήν εις τους επιφανείς Ηπειρώτας αντίληψιν φιλοπατρίας, ουδέν ιδιαίτερον προνόμιον ηξίωσαν διά την ιδιαιτέραν αυτών πατρίδα».
Το άρθρο αυτό γράφεται με αφορμή την Επέτειο Απελευθέρωσης της πόλης των Ιωαννίνων από τον τουρκικό ζυγό στις 21 Φεβρουαρίου 1913 και αποτελεί μία ελάχιστη απότιση φόρου τιμής, ευγνωμοσύνης και αιώνιο μνημόσυνο για όλους τους εθελοντές που πολέμησαν για την Απελευθέρωση της πόλης μας. ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥΣ Η ΜΝΗΜΗ.
